Câu hỏi 2 : “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển KT-XH” (Đảng Cộng sản Việt Nam - văn kiện ĐH VIII – Trang 110). Bằng lý luận văn hóa đã học, đồng chí hãy phân tích nhận định trên.
Bài làm
1. Sơ lược khái niệm, bản chất của văn hóa (theo tinh thần Nghị quyết TW 5 – khóa VIII).
Hiện nay, nước ta đang tiến hành công cuộc CNH-HĐH đất nước. CNH-HĐH đất nước là một quy luật tất yếu khi muốn biến một nước chậm phát triển thành một quốc gia phát triển. Kinh nghiệm thế giới đã cho thấy công nghiệp hóa không gắn liền với phát triển văn hóa và con người sẽ dẫn đến những thảm họa về xã hội và môi trường. Phát triển văn hóa và con người là động lực của sự phát triển KTXH, là điều kiện thực hiện công nghiệp hóa, đồng thời là mục tiêu của sự phát triển KTXH, của công nghiệp hóa. Trong lời tuyên bố mở đầu thập kỷ thế giới văn hóa vì phát triển, ông Tổng giám đốc Tổ chức khoa học và văn hóa liên hiệp quốc (UNESCO) đã nhấn mạnh “kinh nghiệm của 2 thập kỷ vừa qua cho thấy rằng trong xã hội ngày nay, bất luận là trình độ kinh tế nào, hoặc xu hướng chính trị nào, văn hóa và phát triển là 2 mặt gắn liền với nhau. Nước nào tự đặt cho mình một mục tiêu phát triển kinh tế mà tách rời môi trường văn hóa thì nhất định sẽ xảy ra mất cân đối nghiêm trọng và tiềm năng sáng tạo của nước ấy sẽ bị suy yếu đi nhiều... Phát triển cần phải thừa nhận văn hóa giữ vai trò trung tâm và vai trò điều tiết xã hội. Nói tóm lại trọng tâm, động cơ và mục đích phải được tìm trong văn hóa. Đây là bài học quý báo rút ra từ việc tổng kết gần 3 thế kỷ phát triển công nghiệp trên”
Khái niệm :
Có rất nhiều khái niệm, định nghĩa về văn hóa khác nhau, ở các mức độ rộng, hẹp và rất hẹp. Nói văn hóa là nói tới con người, nói tới việc phát huy những năng lực, bản chất của con người nhằm hoàn thiện con người, hoàn thiện xã hội. Để đi đến một định nghĩa về văn hóa, cần thiết phải hiểu mối quan hệ tương tác giữa con người và văn hóa. Trước hết, chính con người đã sáng tạo ra văn hóa. Chính trong quá trình phát huy những năng lực bản chất để cải biến tự nhiên, cải biến xã hội và thông qua đó cải biến chính bản thân, con người đã sáng tạo ra văn hóa. Văn hóa là phương thức để con người tồn tại và phát triển, là cách thức để con người tách mình ra khỏi giới động vật. Vì vậy khái niệm văn hóa luôn chứa đựng nội dung nhân văn, nhân bản. Thứ hai, hoạt động văn hóa sáng tạo ra con người; nói cách khác, con người là sản phẩm của văn hóa. Bởi chỉ trong xã hội loài người mới có khái niệm văn hóa và hoạt động văn hóa; văn hóa phản ảnh về môi trường sống hay là tổng thể các mối quan hệ giữa con người với giới tự nhiên và với con người, cộng đồng; mặt khác con người chỉ có thể tồn tại đúng bản chất người ở ngay trong xã hội loài người và chính văn hóa là môi trường tạo nên nhân cách con người. Thứ ba, nói đến văn hóa là nói đến hệ giá trị. Dù tồn tại dưới dạng các sản phẩm vật thể hay phi vật thể, cái làm nên nội dung văn hóa của chúng chính là các giá trị. Đó là các giá trị được tạo ra từ các hoạt động khoa học, đạo đức và nghệ thuật và các hoạt động đó luôn hướng tới sự hoàn hảo của 3 giá trị: Chân, Thiện và Mĩ. Tóm lại, Văn hóa là hoạt động tinh thần nhằm phát huy những năng lực bẩm sinh và bản chất của con người để sáng tạo ra các giá trị vật chất và tinh thần dựa trên các chuẩn mực: chân, thiện, mỹ nhằm duy trì sự tồn tại và phát triển của cá nhân và cộng đồng xã hội. Văn hóa cũng là hoạt động nhằm tạo ra những giá trị những chuẩn mực xã hội, là môi trường thứ 2, cái nôi nuôi dưỡng sự hình thành nhân cách con người.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản